"25 tonluk vinç" ifadesi, o vincin her koşulda 25 ton kaldırdığı anlamına gelmez. Bu rakam, vincin en ideal koşulda, yani bom en kısa ve yük vince en yakınken kaldırabildiği maksimum değerdir. Gerçek kapasite, her vincin kabininde bulunan yük tablosunda (load chart) yazar. Bu yazıda bu tablonun nasıl okunduğunu, tonaj tartışmasının neden çoğu zaman yanlış yerden başladığını anlatıyoruz.
Yük tablosu nedir?
Yük tablosu, üreticinin vinç için hazırladığı ve her bom uzunluğu ile her yarıçapta güvenle kaldırılabilecek maksimum yükü gösteren bir çizelgedir. Satırlar genellikle yarıçapı (metre), sütunlar bom uzunluğunu (metre) gösterir; kesişimdeki değer o konfigürasyonda kaldırılabilecek yüktür. Tablonun altında ise geçerlilik koşulları yazar: ayaklar tam açık mı, karşı ağırlık kaç ton, dönüş 360 derece mi yoksa sadece arkaya mı.
Yarıçap: tablodaki en belirleyici sütun
Yarıçap, vincin dönüş merkezi ile kancanın yere izdüşümü arasındaki yatay mesafedir. Yük yükseldikçe değil, uzaklaştıkça kapasite düşer. Bunu terazi koluna benzetebilirsiniz: kolu uzattıkça ucundaki ağırlığı taşımak zorlaşır.
Pratik sonuç şudur: 3 tonluk bir yükü 6 metre mesafeye bırakacak vinç ile aynı yükü 18 metre mesafeye bırakacak vinç aynı vinç olmayabilir. Bu yüzden bize "yük kaç kilo" kadar "vinç nereye park edecek, yük nereye inecek" sorusunun cevabı da lazımdır.
Bom uzunluğu ve açı
Bom uzadıkça vincin erişimi artar ama kapasitesi düşer. Uzun bomda hem kaldıraç kolu uzar hem de bomun kendi ağırlığı ve esnemesi devreye girer. Aynı yarıçapta bile, kısa bomla çalışmak uzun bomla çalışmaktan daha yüksek kapasite verir. Deneyimli operatör bu yüzden mümkün olan en kısa bomu ve mümkün olan en dar yarıçapı seçmeye çalışır.
Jib (uzatma kolu) takıldığında tablo tamamen değişir; jibli konfigürasyon için ayrı bir tablo kullanılır. Jib erişim kazandırır, kapasite kazandırmaz.
Ayak açıklığı (outrigger) tabloyu değiştirir
Yük tabloları genellikle üç durum için ayrı ayrı verilir: ayaklar tam açık, yarı açık ve kapalı. Dar sokakta ayakları tam açamıyorsanız, kullandığınız tablo artık tam açık tablosu değildir ve kapasite ciddi biçimde düşer. Aynı şekilde bazı vinçlerde 360 derece dönüşte geçerli değerler, aracın yan tarafına doğru çalışırken düşer.
Bu yüzden sahaya erişim ve ayak açma alanı, fiyat kadar teknik bir konudur. Ayrıntısını vinç ayakları ve zemin basıncı yazımızda anlattık.
Karşı ağırlık (balans)
Mobil vinçler farklı karşı ağırlık konfigürasyonlarıyla çalışabilir. Karşı ağırlık azaldığında kapasite düşer. Şehir içi işlerde ağırlıkların bir kısmı taşıma kısıtları nedeniyle ayrı araçla gelir veya hiç takılmaz; bu da tablonun hangi satırının geçerli olduğunu değiştirir.
Brüt yük ve net yük farkı
Tabloda yazan değer brüt kaldırma kapasitesidir. Bu değerin içinden kanca bloğu, sapanlar, travers, halat ağırlığı ve varsa jibin ağırlığı düşülür. Geriye kalan, gerçekten kaldırabileceğiniz net yüktür. Kağıt üzerinde "tam sınırda" görünen işlerin sahada yetersiz kalmasının sebebi çoğunlukla budur.
Sektörde yaygın ve sağlıklı bir yaklaşım, tablo değerinin tamamını kullanmamak, belirli bir güvenlik payı bırakmaktır. Rüzgar, zemin oturması, yükün sallanması ve ölçüm belirsizliği bu payı gerekli kılar.
Bir işi tabloyla eşleştirmek: düşünme sırası
- Yükün gerçek ağırlığı ve ölçüleri belirlenir.
- Aparat ve kanca ağırlığı eklenir.
- Vincin park edebileceği nokta ile yükün bırakılacağı nokta arasındaki yatay mesafe, yani yarıçap ölçülür.
- Engel varsa (bina, ağaç, tel, saçak) gerekli bom açısı ve yüksekliği belirlenir.
- Ayakların tam açılıp açılamayacağına bakılır.
- Bu koşulların hepsini karşılayan en uygun vinç seçilir.
Görüldüğü gibi tonaj, sıralamanın sonundadır; başında değil.
Yük tablosunu müşterinin bilmesi şart mı?
Hayır. Bu hesabı yapmak işi yapan firmanın sorumluluğudur. Ama bu yazıyı okuduktan sonra size "kaç ton, ne kadar uzağa, hangi engelin üstünden?" diye sorulduğunda bu soruların neden sorulduğunu bileceksiniz. İyi bir vinç firması fiyat vermeden önce bu bilgileri ister; istemiyorsa dikkat edin.
AZY Vinç olarak Urfa merkez ve ilçelerde işe çıkmadan önce yükü, mesafeyi ve sahayı konuşuyor, gerekiyorsa keşif yapıyoruz. Böylece sahada "bu vinç yetmedi" sürprizi yaşanmıyor.
Hemen Ara: İşiniz için hangi kapasitenin gerektiğini birlikte belirleyelim — 0542 488 98 08. Vinç tiplerinin farkı için vinç çeşitleri yazımıza da bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Vinç yük tablosu (load chart) nedir?
Üreticinin hazırladığı, her bom uzunluğu ve her yarıçapta güvenle kaldırılabilecek maksimum yükü gösteren çizelgedir. Vincin adındaki tonaj en ideal koşuldaki değeri ifade eder; gerçek kapasite yük tablosundan okunur.
Vincin adındaki tonaj gerçek kapasitesi mi?
Hayır. "25 tonluk vinç" ifadesi, bom en kısa ve yük vince en yakınken ulaşılan maksimum değeri anlatır. Yük uzaklaştıkça ve bom uzadıkça kapasite hızla düşer, bu yüzden işin gerçek gereksinimi yarıçapla birlikte değerlendirilir.
Ayaklar tam açılamazsa ne olur?
Yük tablosu değişir. Yük tabloları ayaklar tam açık, yarı açık ve kapalı durumlar için ayrı verilir; ayak açıklığı azaldığında kapasite belirgin biçimde düşer. Dar sokak ve kısıtlı alanlarda bu nedenle daha büyük kapasiteli vinç gerekebilir.
Brüt ve net kaldırma kapasitesi arasındaki fark nedir?
Tabloda yazan brüt kapasitedir. Bu değerden kanca bloğu, sapanlar, travers ve jib ağırlığı düşüldükten sonra kalan miktar gerçekte kaldırılabilecek net yüktür. Hesapta bu fark atlanırsa vinç sahada yetersiz kalabilir.