İş güvenliği idari para cezaları 2026 yılında yeniden değerleme oranıyla birlikte belirgin biçimde arttı ve vinçle yapılan her iş, bu tablonun tam ortasında duruyor. Periyodik kontrolü olmayan bir makine, belgesiz bir operatör ya da yapılmamış bir risk değerlendirmesi, artık altı haneli tutarlarla karşılık bulabiliyor. Bu yazıda cezaların hangi mekanizmayla hesaplandığını, işyeri büyüklüğü ve tehlike sınıfının tutarı nasıl katladığını ve 2026 tablosunda vinç ile yüksekte çalışmayı ilgilendiren kalemleri, kaynak göstererek anlatıyoruz.
Ceza tutarları nereden geliyor: 6331 ve yeniden değerleme
İş sağlığı ve güvenliği cezalarının hukuki temeli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 26. maddesidir. Madde, hangi yükümlülüğün ihlalinde ne kadar ceza kesileceğini kanunun kabul edildiği yılın rakamlarıyla sayar; bu taban tutarlar her yıl otomatik olarak güncellenir.
Güncelleme mekanizması 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesinin yedinci fıkrasına dayanır: idari para cezaları her takvim yılı başında, o yıl için ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır. 2026 yılı için bu oran, 27 Kasım 2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 585 sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile %25,49 olarak belirlendi. Yani 2025'te uygulanan her tutar, 2026'da yaklaşık dörtte bir oranında büyüdü.
Bilinmesi gereken bir hafifletme de var: aynı maddenin altıncı fıkrası uyarınca ceza, kanun yoluna başvurmadan önce ödeme süresi içinde ödenirse dörtte bir oranında indirim uygulanır. Tebliğ edilen tutarın %25 eksiğiyle kapatılması mümkündür; ancak bu, ihlalin kayıtlara geçtiği gerçeğini değiştirmez.
Resmî tutarların tek güvenilir kaynağı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının her yıl yayımladığı idari para cezası tablosudur; 2026 tablosu ÇSGB'nin internet sitesinde yayımlandı. Bu ayrıntı sanıldığından önemlidir: internette dolaşan özet listelerin ve eski tarihli blog yazılarının çoğu, geçmiş yılların rakamlarını taşır. Yıllardır üst üste binen yeniden değerleme oranları nedeniyle iki üç yıl önceki bir tutar, bugünkünün yarısından bile az olabilir. Bir cezayı bütçelerken ya da bir riski değerlendirirken mutlaka yıl bilgisi doğrulanmış resmî tabloya bakılmalıdır.
Mekanizmanın bütününü tek cümlede toparlarsak: kanundaki taban tutar, her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; ortaya çıkan rakam, aşağıda anlatacağımız işyeri çarpanlarıyla kademelendirilir; erken ödemede dörtte bir indirim uygulanır. Bu üç adımı bilen bir işveren, herhangi bir yılın tablosunu doğru okuyabilir.
Aynı ihlal, farklı fatura: işyeri büyüklüğü ve tehlike sınıfı çarpanları
6331'in 26. maddesinin üçüncü fıkrası, cezayı işyerinin çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre kademelendirir. Taban tutar; ondan az çalışanı olan az tehlikeli bir işyeri için aynen uygulanırken, çalışan sayısı ve tehlike sınıfı yükseldikçe artar. En üst kademede, elli ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde ceza yüzde iki yüz artırılarak, yani taban tutarın üç katı olarak uygulanır.
Bu yüzden aşağıdaki tabloda iki sütun göreceksiniz: taban tutar ve en üst kademe. Aradaki kademeler bu ikisinin arasında kalır. Önemli bir istisna, maddenin beşinci fıkrasındadır: çalışan başına kesilen cezalar bu çarpanlardan muaftır; eğitim veya sağlık gözetimi gibi kişi başı kalemler her işyerinde aynı tutardan işler.
Bir vinç işinde bu kademelendirmenin pratik anlamı şudur: aynı eksik, küçük bir atölyede başka, elli kişinin çalıştığı bir şantiyede bambaşka bir tutara dönüşür. Çalışan sayısı da anlık bir fotoğraf değildir; alt işverenlerin çalışanlarıyla kalabalıklaşan bir şantiyede kademe, sanılandan yukarıda çıkabilir. Cezanın muhatabı da kural olarak işverendir; kiralık makinede sorumluluğun taraflar arasında nasıl dağıldığını vinç kazasında hukuki sorumluluk yazımızda ayrıntılı ele almıştık.
2026 tablosunda vinç işlerini ilgilendiren kalemler
ÇSGB'nin 2026 tablosundan, vinçle çalışan sahaları doğrudan ilgilendiren kalemleri seçtik. Tutarlar TL cinsindendir; ilk sütun taban, ikinci sütun elli ve üzeri çalışanlı çok tehlikeli işyeri kademesidir. Kendi işyeriniz için geçerli tutar, bu iki değerin arasında, sizin kademenize karşılık gelen satırdır.
| İhlal (6331 md.) | Taban 2026 | En üst kademe |
|---|---|---|
| Yönetmelik hükümlerine aykırılık, örneğin periyodik kontrol eksikliği (md. 30) — her hüküm ve her ay için | 22.194 | 66.582 |
| İşverenin genel yükümlülüklerine aykırılık (md. 4/1-a) | 44.443 | 133.329 |
| Risk değerlendirmesi yapmamak (md. 10) | 66.725 | 200.175 |
| Risk değerlendirmesinde aykırılığın devamı — her ay için | 100.119 | 300.357 |
| İş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmemek — her biri ve her ay için (md. 6) | 111.263 | 333.789 |
| İş kazasını üç iş günü içinde SGK'ya bildirmemek (md. 14) | 44.443 | 133.329 |
Tablonun en çok gözden kaçan satırı ilkidir. Periyodik kontrolü yapılmamış bir vinç, tek seferlik bir ceza konusu değildir; md. 30 cezası aykırılığın sürdüğü her ay için ayrı ayrı uygulanır. Altı aydır kontrolsüz çalışan bir makine, tek bir eksikten altı aylık bir hesap üretebilir. Aynı mantık risk değerlendirmesinde de vardır: yapmamanın cezası bir kalem, aykırılığın sürdüğü her ay için devam cezası ayrı bir kalemdir ve devam kalemi daha yüksektir. Kontrol raporunun kapsamını ve kimin düzenleyebileceğini periyodik kontrol ve fenni muayene yazımızda anlattık.
İki uyarı daha gerekli. Birincisi, tablo 26. maddenin tamamı değildir; biz yalnızca vinç sahalarında en sık karşılaşılan kalemleri seçtik. İkincisi, iş kazası bildirimi satırı zamanla yarışır: kazanın üç iş günü içinde SGK'ya bildirilmesi gerekir ve bu süre, olayın büyüklüğünden bağımsız işler. Küçük diye bildirilmeyen bir kaza, sonradan büyüdüğünde hem ceza hem ispat sorunu doğurur.
Çalışan başına kesilen cezalar
Bazı yükümlülükler işyeri başına değil, kişi başına cezalandırılır ve yukarıda söylediğimiz gibi bu kalemler büyüklük ve tehlike sınıfı çarpanlarından muaftır. 2026 tablosunda vinç sahalarını ilgilendiren üç kalem öne çıkıyor:
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmeyen her çalışan için 8.980 TL (md. 17). Sepete çıkan, sapan bağlayan, işaretçilik yapan herkes bu kapsamdadır.
- CE işareti taşımayan veya uygun olmayan kişisel koruyucu donanım kullandırılan her çalışan için 8.980 TL. Baret, emniyet kemeri ve lanyard dahil.
- Sağlık gözetimine tabi tutulmayan her çalışan için 22.194 TL (md. 15). Yüksekte çalışacak kişinin buna uygunluğu raporda değerlendirilmiş olmalıdır.
Kişi başı mantık, kalabalık ekiplerde tutarı hızla büyütür. On kişilik bir montaj ekibinin eğitim kaydı eksikse ceza tek kalem değil, on ayrı kalemdir. Eğitimin belgesi kadar içeriği de önemlidir: yüksekte çalışacak kişinin aldığı eğitim, yaptığı işi kapsamalıdır; genel bir İSG eğitimi sertifikası, yüksekte çalışma ve kaldırma işleri gibi özel riskli konuların yerine geçmez. Sağlık gözetiminde de benzer bir ayrıntı vardır: rapor, kişinin yapacağı işe uygunluğu değerlendirmelidir; masabaşı iş için alınmış bir rapor, sepete çıkacak bir çalışan için anlam taşımaz. Operatör özelinde hangi belgenin kimden isteneceğini operatör belgesi ve sorumluluk yazımızda ele aldık.
Şaşırtıcı ayrıntı: vinç kiralama işyeri çok tehlikeli olmayabilir
Tehlike sınıfları, 26 Aralık 2012 tarihli ve 28509 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile belirlenir; tebliğin EK-1 listesi en son 13 Mart 2025 tarihli ve 32840 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklikle yenilendi. Bu listede operatörüyle birlikte vinç kiralama faaliyeti, 43.99.04 NACE koduyla az tehlikeli sınıfta yer alıyor.
İlk bakışta şaşırtıcıdır: makine çok tehlikeli sayılan şantiyelere girer, ama vinç firmasının kendi işyeri sicili farklı bir sınıfta olabilir. Bunun nedeni, tehlike sınıfının sahaya değil işyerinin asıl işine göre belirlenmesidir. Pratik sonucu da önemlidir: ceza kademesi ve uzman görevlendirme yükümlülükleri her işverenin kendi sınıfına göre işler; şantiyenin işvereni ile vinç firması aynı olayda farklı kademelerden değerlendirilebilir.
Buradaki doğru davranış, sınıfı tahmin etmek değil, işyerinizin kayıtlı NACE kodunu ve tehlike sınıfını İSG-KATİP üzerinden teyit etmektir; asıl işin tanımı değişmişse sınıf da değişebilir. Aynı firmanın birden fazla faaliyeti varsa sınıf, ağırlıklı olarak yürütülen asıl işe göre belirlenir; yan faaliyetler sınıfı değiştirmez. Yanlış sınıfta görünmenin iki yönlü maliyeti vardır: olduğundan yüksek sınıf, gereksiz yükümlülük ve maliyet demektir; olduğundan düşük sınıf ise denetimde hem düzeltme hem ceza riski taşır.
Yüksekte çalışma efsanesi: üç metre kuralı diye bir şey yok
Sahada iki yanlış çok tekrarlanır. Birincisi, müstakil bir Yüksekte Çalışma Yönetmeliği olduğu iddiasıdır; böyle bir yönetmelik yoktur. Yüksekte çalışma hükümleri, 5 Ekim 2013 tarihli Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin içinde, özellikle EK-4/A bölümünde yer alır.
İkincisi, üç metrenin altındaki işlerin yüksekte çalışma sayılmadığı inancıdır. Yönetmeliğin tanımı yükseklik eşiği içermez: seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her çalışma yüksekte çalışmadır. Bir buçuk metredeki platformdan düşen çalışan da bu hükümlerin kapsamındadır; denetimde bu tanım üzerinden gidilir, sahadaki ezberden değil.
Bu iki yanlışın pratik bedeli aynıdır: üç metre ezberine güvenen bir saha, alçak seviyedeki işlerde önlem almaz, eğitim vermez ve kaza olduğunda tanımla ilk kez tanışır. Oysa tanımı doğru bilen bir saha, korkuluk, platform ve kemer kararlarını yüksekliğe göre değil düşme ihtimaline göre verir; mevzuatın istediği bakış tam olarak budur.
Yüksekte çalışmada toplu ve kişisel koruma önlemlerinin nasıl kurulduğunu yüksekte çalışma ve KKD yazımızda ayrıntılı anlatmıştık; ceza tablosundaki eğitim, sağlık gözetimi ve KKD kalemlerinin sahadaki karşılığı orada.
23 Aralık 2025 değişikliği: geçersiz rapor, yok hükmünde rapor
Periyodik kontrol düzeni, 23 Aralık 2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle baştan aşağı sıkılaştırıldı. Vinç kiralayan ve kiraya veren herkesin bilmesi gereken başlıklar şunlar:
- Periyodik kontrol sözleşmesinin İSG-KATİP üzerinden yapılması zorunlu; sistem dışı düzenlenen raporlar geçersiz sayılıyor.
- Sözleşmenin, kontrol tarihinden en az bir gün önce sistemde kurulmuş olması gerekiyor; iş günü sabahı imzalanan sözleşmeyle rapor üretilemiyor.
- Makinenin bakımını yapan firma, aynı makinenin periyodik kontrolünü yapamıyor; kontrol eden ile bakan ayrışıyor.
- OSGB'ler periyodik kontrol yapamıyor; kontrol, yetkilendirilmiş kuruluşların işi.
- Raporun üzerinde EKİPNET numarası bulunması gerekiyor; numarasız rapor denetimde sorgulanıyor.
Bu değişikliğin ceza tablosuyla bağlantısı doğrudandır: geçersiz sayılan bir rapor, hiç rapor yokmuş gibi md. 30 kapsamında aylık cezaya zemin oluşturur. Elinizdeki raporun bu şartları sağlayıp sağlamadığını iş başlamadan kontrol ettirin.
Denetim nasıl gelir, ceza kesilirse ne olur?
İSG denetimi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının iş müfettişleri eliyle yürütülür ve kural olarak önceden haber verilmez. Denetim programlı olabileceği gibi, bir ihbar ya da yaşanan bir kaza üzerine de gelebilir; kaza sonrası denetim, tablodaki kalemlerin en yoğun işlediği senaryodur. Vinçli bir sahada müfettişin ilk baktığı şeyler bellidir: makinenin periyodik kontrol raporu, operatörün belgeleri, çalışanların eğitim ve sağlık kayıtları, risk değerlendirmesinin bu sahayı anlatıp anlatmadığı ve çalışma alanının fiili düzeni. Kağıt üzerinde tamam görünen ama sahada bariyersiz, işaretçisiz çalışan bir iş, evrakına rağmen ceza konusu olabilir; çünkü denetim, dosyayı değil işi denetler.
Ceza kesildiğinde süreç şöyle işler: tutar tebliğ edilir, ödeme süresi içinde ödenirse dörtte bir indirim uygulanır. Cezanın haksız olduğu düşünülüyorsa kanun yoluna başvurmak mümkündür; ancak başvuru hazırlığı, olayın belgeleriyle yapılır. Bu yüzden denetim anında tutanağa geçen her tespitin fotoğraflı, tarihli karşı kaydını tutmak, sonraki aşamaların en değerli malzemesidir. Somut bir ceza tebliğinde süreleri kaçırmamak için vakit geçirmeden bir hukukçuya danışılmalıdır; bu yazı hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Bir de sık karışan ayrım var: idari para cezası, işin durdurulmasından farklıdır. Hayati tehlike tespit edilen durumlarda iş kısmen veya tamamen durdurulabilir; bu, cezadan bağımsız ve çoğu zaman ondan daha maliyetli bir sonuçtur, çünkü duran şantiyenin her günü kayıptır. Vinçli işlerde hayati tehlike tespitlerinin klasik konuları, kontrolsüz makine, belgesiz operatör ve korumasız yüksekte çalışmadır; yani tam olarak bu yazının konusu olan kalemler.
Cezadan korunmanın en ucuz yolu: dosyayı işten önce kapatmak
Bu tablodaki hiçbir kalem, önlem maliyetinden ucuz değildir. Eğitim kaydı, sağlık raporu, risk değerlendirmesi ve geçerli periyodik kontrol raporunun tamamı, en düşük ceza kaleminin küçük bir bölümüne mal olur. Denetim anında toparlanmaya çalışmak yerine, sahaya makine girmeden önce tek bir dosyada toplanmaları yeterlidir.
Hangi belgenin kimden isteneceğini ve dosyanın nasıl kontrol edileceğini vinç firmasından istenecek evraklar yazımızda madde madde listeledik. Kiralık makinede pratik kural şudur: makineye ve operatöre ait belgeler vinç firmasından gelir; risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi gibi işyerine bağlı yükümlülükler işverenin kendi sorumluluğunda kalır. İki tarafın da kendi bölümünü kapattığı iş, denetimden korkmaz.
Bu yazıdaki tabloyu bir kontrol listesine çevirmek isterseniz sıra şudur: risk değerlendirmesi bu sahayı anlatıyor mu; makinenin periyodik kontrol raporu geçerli ve bu makineye mi ait; operatörün belgeleri tam mı; sahadaki herkesin eğitim ve sağlık kaydı var mı; kaza olursa üç iş günü kuralını kim takip edecek. Beş sorunun beşine de evet diyebilen bir saha, bu tablodaki kalemlerin neredeyse tamamını kapatmış demektir.
Son bir hatırlatma: bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tutarlar yıl içinde mevzuat değişikliğiyle güncellenebilir ve somut bir olayda uygulanacak kademe, işyerinizin kendi kayıtlarına bağlıdır. Kesin değerlendirme için iş güvenliği uzmanınıza ve ÇSGB'nin güncel tablosuna başvurun.
Belgeleri tam bir vinçle çalışmak isterseniz
AZY Vinç olarak Şanlıurfa merkez (Haliliye, Eyyübiye, Karaköprü) ile Siverek, Viranşehir, Birecik, Suruç, Akçakale, Harran ve çevre ilçelerde mobil vinç, sepetli platform ve ağır yük kaldırma-montaj hizmeti veriyoruz. Makinelerimizin periyodik kontrol raporları, operatörlerimizin belge ve eğitim kayıtları iş öncesinde dijital olarak elinizde olur; İSG dosyanızın makine ve operatör bölümünü sizin için biz kapatırız. Denetime hazır bir saha kurmak istiyorsanız tüm hizmetlerimizi inceleyebilir, sorularınızı iletişim sayfamızdan iletebilirsiniz.
Hemen Ara: Evrakları eksiksiz bir makine ve operatörle çalışmak için: 0542 488 98 08.
Sık Sorulan Sorular
2026 iş güvenliği cezaları hangi oranla arttı?
İdari para cezaları, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. 2026 için bu oran, 27 Kasım 2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 585 sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile %25,49 olarak ilan edildi. Güncel tutarların resmî kaynağı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 idari para cezaları tablosudur.
Periyodik kontrolü olmayan vinç için ceza ne kadar?
Periyodik kontrol eksikliği, 6331 sayılı Kanun'un 30. maddesindeki yönetmelik hükümlerine aykırılık kapsamında değerlendirilir. 2026 taban tutarı, uyulmayan her hüküm ve her ay için 22.194 TL'dir; elli ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerinde bu tutar 66.582 TL'ye çıkar. Ceza aykırılık sürdükçe her ay yeniden uygulanabildiği için bekleyen her ay faturayı büyütür.
Ceza tutarı her işyeri için aynı mı?
Hayır. 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrası cezayı çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre kademelendirir; elli ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde tutar yüzde iki yüz artırılır. Çalışan başına kesilen eğitim, KKD ve sağlık gözetimi cezaları ise bu çarpanlardan muaftır ve her işyerinde aynı tutardan uygulanır. Ödeme süresi içinde ödemede dörtte bir indirim vardır.
Üç metrenin altındaki iş yüksekte çalışma sayılmaz mı?
Sayılır. Mevzuatta üç metre gibi bir eşik yoktur ve müstakil bir yüksekte çalışma yönetmeliği de bulunmaz. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin EK-4/A bölümü, seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimali olan her çalışmayı yüksekte çalışma olarak tanımlar. Denetimlerde bu tanım esas alınır.
Kiralık vinçte cezanın muhatabı kim olur, evrakları siz mi sağlıyorsunuz?
İSG yükümlülüklerinin muhatabı kural olarak işverendir; ancak makineye ve operatöre ait belgeler vinç firmasının sorumluluğundadır. AZY Vinç olarak Şanlıurfa (Urfa) ve çevre ilçelerdeki işlerde periyodik kontrol raporu, operatör belgeleri ve eğitim kayıtlarını iş öncesinde dijital olarak gönderiyoruz. Denetime hazır bir dosya için 0542 488 98 08'i arayın.