Vinç firmasıyla konuşurken "yarıçap kaç metre", "load chart'a bakalım", "hiyap yeter mi", "sapan mı travers mi" gibi cümleler duyarsınız. Bu sözlük, sektörde en çok kullanılan terimleri sade Türkçeyle açıklıyor. Amaç sizi teknik uzman yapmak değil; doğru soruyu sorabilmenizi ve aldığınız teklifi anlayabilmenizi sağlamak.
Makine ve parça terimleri
- Bom (kol): Vincin uzayıp kısalan ana kolu. Teleskopik bomlar iç içe geçmiş bölümlerden oluşur.
- Jib: Bomun ucuna eklenen uzatma kolu. Erişim kazandırır, kapasite kazandırmaz.
- Kanca bloğu: Halatın ucundaki, kancayı taşıyan ağırlıklı blok. Kendi ağırlığı toplam yüke dahildir.
- Makara donanımı (paça sayısı): Halatın kanca bloğundan kaç kez geçtiği. Paça arttıkça kaldırma kapasitesi artar, hız düşer.
- Vinç ayağı / outrigger: Aracı zemine oturtan, destek tabanını genişleten açılır ayaklar.
- Sedye plakası: Ayak pabucunun altına serilen, yükü zemine yayan altlık.
- Karşı ağırlık (balans): Vincin arkasına takılan, dengeyi sağlayan ağırlıklar. Azaldığında kapasite düşer.
- Döner tabla (swing): Üst yapının 360 derece dönmesini sağlayan mekanizma.
- Sepet: Sepetli vinç ve platformlarda kişinin içinde çalıştığı bölüm.
- Anemometre: Rüzgar hızı ölçer.
- LMI / yük sınırlayıcı: Vincin yük ve yarıçapı izleyip sınır aşımında uyaran veya hareketi kesen güvenlik sistemi.
Ölçü ve kapasite terimleri
- Yarıçap (radius): Vincin dönüş merkezi ile kancanın yere izdüşümü arasındaki yatay mesafe. Kapasiteyi belirleyen en kritik ölçüdür.
- Yük tablosu (load chart): Her bom uzunluğu ve yarıçapta kaldırılabilecek maksimum yükü gösteren üretici çizelgesi.
- Brüt kapasite: Tabloda yazan değer. Kanca, sapan, travers gibi ağırlıklar buradan düşülür.
- Net yük: Aparat ağırlıkları düşüldükten sonra gerçekten kaldırılabilen yük.
- SWL / WLL: Güvenli çalışma yükü. Bir sapan, kanca veya aparatın kullanılabileceği maksimum yük.
- Çalışma yüksekliği: Sepetli platformlarda sepetin çıktığı yüksekliğe yaklaşık iki metre eklenerek ifade edilen erişim değeri.
- Yatay erişim (outreach): Sepetin yandan ne kadar uzağa uzanabildiği.
- Ölü ağırlık: Yükün kendisi dışındaki tüm kaldırma donanımının ağırlığı.
- Zemin basıncı: Ayak yükünün temas alanına bölünmesiyle bulunan, zeminin taşıması gereken değer.
Vinç tipleri
- Mobil vinç: Kendi tekerlekleri üzerinde sahaya giden, teleskopik bomlu genel amaçlı vinç. Bkz. vinç çeşitleri.
- Sepetli vinç / platform: Yük değil, kişi ve malzeme yükseğe çıkarır. Bkz. sepetli vinç nedir.
- Hiyap (hi-up, araç üstü vinç): Kamyon kasasına monte, katlanır kollu vinç. Yükle birlikte taşıma yapabilmesi en büyük avantajıdır.
- Kule vinç: Şantiyede sabit kurulan, uzun süreli inşaat işlerinin vinci.
- Menlift / personel yükseltici: Yalnızca personeli yükseğe çıkarmak için tasarlanmış platform. Bkz. menlift nedir.
- Eklemli (akülü/dizel) platform: Engelin etrafından dolaşabilen mafsallı kollu platform.
- Teleskopik platform: Düz hatta uzun erişim veren platform. Farkları bu yazıda.
- Makaslı platform: Düşey olarak yükselen, geniş sepetli iç mekan platformu.
- Forklift: Paletli yükü yatayda taşır; yükseğe montaj aracı değildir. Bkz. karşılaştırma.
Bağlama ve donanım terimleri
- Sapan: Yükü kancaya bağlayan kumaş, çelik halat veya zincir eleman.
- Travers (kaldırma kirişi): Sapan açısını daraltmak ve yükü iki noktadan dengeli tutmak için kullanılan çelik kiriş.
- Kilit (şekil): Sapanı kancaya veya yüke bağlayan pimli bağlantı elemanı.
- Mapa: Yüke kaynaklı veya vidalı, kaldırma için tasarlanmış bağlantı kulağı.
- Boğma (choker) bağlama: Sapanın yükü sararak kendi üzerine kilitlendiği bağlama şekli.
- Sepet (basket) bağlama: Sapanın yükün altından geçirilip iki ucunun kancaya takıldığı bağlama.
- Kılavuz halat: Yükün havada dönmesini engellemek için yerden tutulan ip.
- Köşe koruyucu: Keskin köşelerde sapanı kesilmeye karşı koruyan eleman.
Saha ve süreç terimleri
- Keşif: İş öncesinde sahanın yerinde görülmesi. Bkz. keşif rehberi.
- Kaldırma planı (lift plan): Kritik işlerde önceden hazırlanan yazılı çalışma planı.
- Deneme askısı: Yükü birkaç santim kaldırıp dengeyi kontrol etme adımı.
- İşaretçi (rigger): Yükü bağlayan ve operatöre komut veren kişi.
- Yasak bölge: Yükün altında ve düşme alanında giriş yasaklanan bölge.
- Taşıma/nakliye kalemi: Vincin sahaya gidiş-dönüş maliyeti. Fiyatın önemli bir bileşenidir.
- Kurulum-söküm süresi: Vincin ayaklarını açıp toplaması için geçen, faturalanan süre.
- Periyodik kontrol / fenni muayene: Kaldırma ekipmanının yetkili kişiye yaptırılan düzenli kontrolü. Bkz. periyodik kontrol.
- Operatör belgesi: Operatörün mesleki yeterlilik belgesi. Bkz. operatör belgesi.
- İşgaliye izni: Yol veya kaldırım kullanımı için belediyeden alınan izin.
Bu terimleri bilmek size ne kazandırır?
Teklif alırken "kaç ton" yerine "şu ağırlıktaki yükü şu kadar yarıçapa bırakacağız" diyebilmek, hem daha doğru fiyat almanızı sağlar hem de sahada sürpriz yaşanmasını önler. Aynı şekilde, size yarıçap ve zemin sormayan bir firmanın verdiği fiyat, çoğu zaman eksik bilgiye dayanan bir fiyattır.
Hemen Ara: Terimlerle uğraşmayın, işinizi anlatın — gerisini biz hesaplayalım: 0542 488 98 08. Fiyatın nasıl oluştuğunu bu yazıda anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Vinçte "yarıçap" ne demek?
Vincin dönüş merkezi ile kancanın yere izdüşümü arasındaki yatay mesafedir. Kapasiteyi belirleyen en kritik ölçüdür: yük vinçten uzaklaştıkça aynı vincin kaldırabileceği ağırlık hızla düşer.
Hiyap vinç nedir, mobil vinçten farkı ne?
Hiyap (hi-up, araç üstü vinç), kamyon kasasına monte edilmiş katlanır kollu vinçtir. En büyük avantajı yükü hem kaldırıp hem taşıyabilmesidir. Mobil vinç ise daha yüksek kapasite ve erişim sunar ancak yükü taşımaz.
SWL veya WLL ne anlama gelir?
Güvenli çalışma yükü demektir; bir sapan, kanca, kilit veya kaldırma aparatının aşılmaması gereken maksimum yük değeridir. Etiketi okunamayan bir aparatın SWL değeri bilinmiyor kabul edilir ve kullanılmaz.
Travers ne işe yarar?
Travers (kaldırma kirişi), sapan bacaklarının açısını daraltmak ve uzun ya da hassas yükleri iki noktadan dengeli tutmak için kullanılan çelik kiriştir. Açı daraldığı için sapanlar daha verimli çalışır ve yük eğilmeden taşınır.